در اپیزود ۷۲ پادکست مدبویز، «کشتن بدون سرنخ»، ساسان آقایی با استناد به هانا آرنت، مراحل شکلگیری رژیمهای توتالیتر را موشکافی میکند. این متن، از نابودی مخالفان آشکار تا شستوشوی مغزی و ایجاد ترس با پروپاگاندا را بررسی کرده و مفهوم «دشمنان عینی» را توضیح میدهد؛ افرادی که به دلیل تفاوت در سبک زندگی، تهدید تلقی میشوند. چگونه رژیمهای توتالیتر جامعهای تسلیم و خاموش میسازند؟ این مقاله با زبانی روان و نگاهی عمیق، شما را به قلب مکانیزمهای کنترل این رژیمها میبرد. برای کشف رازهای تثبیت قدرت و شنیدن این اپیزود جذاب، متن را بخوانید و به کستباکس یا کانال تلگرامی مدبویز سر بزنید!
مرحله نخست شکلگیری رژیمهای توتالیتر: نابودی مخالفان و تثبیت قدرت
نخستین گام در استقرار رژیمهای توتالیتر، سازماندهی گسترده جمعیت کشور در قالب سازمانهای پیشگام و بازآموزی اعضای قدیمی حزب برای انجام خدمات جاسوسی داوطلبانه است. این فرآیند بهگونهای طراحی میشود که نیاز به حضور نیروهای پلیس حرفهای برای نظارت بر شهروندان مشکوک کاهش یابد. در این مرحله، خطرناکترین تهدید برای فردی که افکار غیرهمسو با رژیم در ذهن دارد، نه مأموران مخفی پلیس، بلکه همسایگان و نزدیکان او هستند که بهعنوان جاسوسان داوطلب عمل میکنند. این مرحله با انهدام کامل هرگونه مقاومت سازمانیافته، چه آشکار و چه پنهان، به پایان میرسد. به گفته هانا آرنت در کتاب توتالیتریسم، این نقطه پایان را میتوان در آلمان نازی سال ۱۹۳۵ و در اتحاد جماهیر شوروی سال ۱۹۳۰ مشاهده کرد. زمانی که تخریب دشمنان واقعی تکمیل شده و شکار «دشمنان عینی» آغاز میشود، ارعاب به یکی از ویژگیهای بارز رژیمهای توتالیتر تبدیل میگردد.
هانا آرنت در این اثر، مراحل شکلگیری یک رژیم توتالیتر را بهدقت تشریح کرده و مرحله نخست را دورهای میداند که در آن هر فرد مظنون به مخالفت، بهصورت آشکار و گسترده سرکوب میشود. هدف این مرحله، ایجاد جامعهای کاملاً خاموش و تحت کنترل است که در آن تنها یک نفر – یعنی رهبر سیاسی – حق تفکر، سخن گفتن و دیده شدن را دارد. با این حال، این مرحله نمیتواند برای همیشه ادامه یابد، زیرا حذف گسترده و مداوم گروههای مخالف، در نهایت جامعهای خالی از جمعیت برای حکمرانی باقی میگذارد. پس از نابودی مخالفان جسور و آشکار، رژیمهای توتالیتر دیگر نیازی به کشتارهای گسترده ندارند. در این نقطه، ابزارهایی مانند شستوشوی مغزی به کمک این رژیمها میآیند.
نقش شستوشوی مغزی و پروپاگاندا در تثبیت رژیم توتالیتر
شستوشوی مغزی، یکی از مهمترین ابزارهای رژیمهای توتالیتر و نوتوتالیتر برای تبدیل بخش بزرگی از جامعه به خدمتگزاران بیچونوچرای ایدئولوژی حاکم است. این فرآیند، گروهی از مردم را به باورمندان متعصب ایدئولوژی رژیم تبدیل میکند؛ افرادی که بهصورت داوطلبانه و بدون نیاز به پاداش مادی، به خدمت سیستم درمیآیند. با این حال، همیشه افرادی وجود دارند که در برابر پروپاگاندا و شستوشوی مغزی مقاوماند و نسبت به ایدئولوژی حاکم دچار تردید میشوند. در اینجاست که پروپاگاندا کارکرد دوگانه خود را نشان میدهد: ایجاد ترس. این ترس، افراد را به سکوت و پذیرش شرایط موجود وادار میکند تا از عواقب سنگین مخالفت با رژیم در امان بمانند.
با پایان دوره استقرار و تثبیت رژیم، جامعهای تسلیم و فرمانبردار شکل میگیرد. در این جامعه، برخی به دلیل باور عمیق به ایدئولوژی، برخی به دلیل تمایل ناخودآگاه به همسویی با قدرت غالب، و برخی دیگر از ترس مجازات، به جبر حاکم تن میدهند. در این مرحله، تقریباً هیچ منتقد یا دشمن آشکاری در جامعه باقی نمیماند. با این حال، رژیم توتالیتر یا نوتوتالیتر در این نقطه تصمیم به گسترش سازمانهای امنیتی خود میگیرد. این سازمانها، با ایجاد ساختارهای اطلاعاتی گسترده و پیچیده، به نظارت دقیق بر تمام شهروندان میپردازند تا به قول آرنت، «دشمنان عینی» را شناسایی کنند.
دشمنان عینی: تهدیدی فراتر از مخالفت آشکار
دشمنان عینی، به گفته آرنت، افرادی هستند که حتی ممکن است دلیل روشنی برای مخالفتشان وجود نداشته باشد، اما به دلیل سبک زندگی، روابط اجتماعی یا رفتارهایی که با ایدئولوژی رژیم همخوانی ندارد، از سوی دستگاه امنیتی ردیابی و کدگذاری میشوند. این افراد نه لزوماً به دلیل اقدامات عملی علیه رژیم، بلکه به دلیل تفاوتهایشان با اصول زیستی و ایدئولوژیک حاکمیت، بهعنوان تهدید شناسایی میشوند. این شناسایی، نشاندهنده عمق کنترل و نفوذ رژیم توتالیتر در تمام جنبههای زندگی شهروندان است.
درباره اپیزود ۷۲ پادکست مدبویز
متن بالا بخشی از اپیزود ۷۲ پادکست مدبویز با عنوان «کشتن بدون سرنخ» است که به قلم ساسان آقایی و با اجرای مجتبی حصامی تهیه شده است. این اپیزود به تحلیل عمیق رژیمهای توتالیتر و مکانیزمهای کنترل آنها میپردازد. برای شنیدن این اپیزود، میتوانید به پلتفرمهایی مانند کستباکس، سایر پادگیرها یا وبسایت و کانال تلگرامی مدبویز مراجعه کنید.
